W wielu starszych budynkach systemy ochrony odgromowej były projektowane według dawnych norm technicznych, z materiałów o ograniczonej trwałości lub w układach, które nie odpowiadają współczesnym wymaganiom bezpieczeństwa. Obecnie obowiązująca norma PN-EN 62305 określa precyzyjnie parametry, jakie muszą spełniać zwody odgromowe, przewody odprowadzające, uziemienie, połączenia wyrównawcze oraz ochrona przeciwprzepięciowa, aby budynek był właściwie zabezpieczony przed skutkami wyładowań atmosferycznych. Dlatego modernizacja instalacji odgromowej staje się konieczna wtedy, gdy elementy systemu uległy zużyciu, są skorodowane, nieskuteczne, nie spełniają aktualnych wymagań lub zupełnie nie współpracują z nowoczesnymi instalacjami, takimi jak fotowoltaika czy pompy ciepła. Podczas przeglądu instalacji odgromowej często wykrywa się braki w dokumentacji, nieprawidłową rezystancję uziomu, uszkodzenia przewodów, pęknięcia mocowań lub nieciągłość połączeń wyrównawczych — wszystkie te wady są sygnałem, że system odgromowy nie zapewnia realnej ochrony i wymaga natychmiastowej modernizacji.
Dlaczego starsze instalacje odgromowe przestają być skuteczne?
Większość instalacji montowanych 15–30 lat temu była projektowana w oparciu o stare normy, które nie uwzględniały współczesnych zagrożeń, takich jak rozbudowane instalacje elektryczne, wrażliwa elektronika, systemy teleinformatyczne czy fotowoltaika. Starsze zwody odgromowe wykonane były często z przewodów o niewystarczającym przekroju, a ich rozmieszczenie nie zawsze tworzyło pełną strefę ochronną. Przewody odprowadzające prowadzone były w sposób niezgodny z dzisiejszymi zasadami, np. zbyt kręto, z ostrymi załamaniami lub pod ociepleniem, co powoduje ryzyko przegrzewania podczas przepływu prądu piorunowego. Uziomy otokowe wykonane ze stali ocynkowanej po latach ulegają intensywnej korozji, co znacząco podnosi rezystancję uziemienia. Dawniej nie stosowano również ochrony przeciwprzepięciowej, dlatego starsze budynki są szczególnie narażone na skutki wyładowań pośrednich i skoków napięcia. Wszystko to sprawia, że stara instalacja odgromowa może już nie spełniać swojej funkcji ochronnej — nawet jeśli wizualnie wygląda na sprawną.
Jakie elementy najczęściej wymagają wymiany podczas modernizacji?
Podczas modernizacja instalacji odgromowej najczęściej wymienia się zwody odgromowe, które są skorodowane, zdeformowane lub niewłaściwie rozmieszczone. Wymiany wymagają również przewody odprowadzające, zwłaszcza jeśli prowadzone są pod ociepleniem, mają uszkodzenia mechaniczne lub nie spełniają aktualnych wymogów przekrojów przewodów określonych w normie PN-EN 62305. Kolejnym kluczowym elementem jest uziemienie — uziomy otokowe wykonane wiele lat temu tracą swoją skuteczność na skutek korozji i zmian wilgotności gruntu. W wielu przypadkach konieczne jest wykonanie dodatkowych uziomów pionowych lub modernizacja istniejącego systemu. W starszych budynkach bardzo często brak jest połączeń wyrównawczych obejmujących metalowe instalacje wodne, gazowe czy konstrukcyjne, co zwiększa ryzyko przeskoków. Konieczna jest także instalacja SPD (ochrony przeciwprzepięciowej), która dawniej nie była standardem, a dziś jest podstawowym elementem zabezpieczającym wnętrze budynku.
Jak fotowoltaika wpływa na potrzebę modernizacji instalacji odgromowej?
Montaż fotowoltaiki na dachu budynku praktycznie zawsze wymaga aktualizacji lub modernizacji istniejącej instalacji odgromowej. Konstrukcje aluminiowe montowane na dachu stanowią elementy przewodzące, które muszą być włączone do systemu połączeń wyrównawczych oraz odpowiednio chronione przez zwody odgromowe i odległości izolacyjne. Jeśli odległość między przewodami odgromowymi a konstrukcją PV jest niewystarczająca, może dojść do przeskoku iskrowego, który zniszczy przewody DC, falownik lub spowoduje pożar. W wielu budynkach z panelami fotowoltaicznymi konieczne jest podniesienie zwodów, zmiana ich rozmieszczenia lub zainstalowanie dodatkowych masztów odgromowych, aby zapewnić pełną strefę ochronną LPS. Po stronie elektrycznej wymagane jest również zastosowanie SPD dedykowanych obwodom AC i DC. Modernizacja po instalacji fotowoltaiki jest więc jednym z najczęstszych powodów aktualizacji odgromówki.
Kiedy modernizacja jest obowiązkowa?
Modernizacja jest obowiązkowa w kilku sytuacjach. Po pierwsze, gdy przegląd instalacji odgromowej wykazuje uszkodzenia elementów, nieciągłość przewodów, korozję, zbyt wysoką rezystancję uziemienia lub niezgodności z normą PN-EN 62305. Po drugie, gdy budynek przeszedł istotną przebudowę, rozbudowę dachu lub montaż nowych instalacji — szczególnie PV, pomp ciepła lub klimatyzacji na dachach. Po trzecie, modernizacja jest obowiązkowa, gdy zmieniła się funkcja budynku, np. na obiekt biurowy, usługowy lub wyposażony w serwerownię, gdzie ryzyko strat wynikających z przepięć jest znacznie większe. Obowiązkowa jest również w przypadku budynków, w których nie wykonano wcześniej ochrony przeciwprzepięciowej lub brakuje pełnych połączeń wyrównawczych. W praktyce każda instalacja starsza niż 15–20 lat powinna zostać oceniona pod kątem konieczności modernizacji.
