Skuteczność systemu ochrony odgromowej zależy w ogromnej mierze od jakości i stabilności uziemienia, a dokładnie od wartości, jaką osiąga rezystancja uziemienia. To właśnie ona decyduje, czy prąd piorunowy zostanie bezpiecznie rozproszony w gruncie, czy też zacznie migrować po metalicznych elementach instalacji, stwarzając zagrożenie dla użytkowników budynku i urządzeń elektrycznych. Obowiązkowe pomiary rezystancji uziemienia wykonuje się raz na 5 lat zgodnie z prawem budowlanym, jednak w praktyce częstotliwość ta często okazuje się niewystarczająca — zwłaszcza w budynkach wyposażonych w instalację odgromową, fotowoltaikę, rozbudowane systemy elektryczne lub w obiektach położonych w trudnych warunkach gruntowych. Wahania wilgotności, korozja, degradacja bednarki, uszkodzenia złączy, a nawet prace ziemne mogą powodować szybkie pogorszenie parametrów uziomu, dlatego regularna kontrola jest kluczowa dla bezpieczeństwa systemu i całego budynku. Podczas przeglądu instalacji odgromowej kontrola uziemienia stanowi jeden z najważniejszych punktów diagnostyki.
Dlaczego rezystancja uziemienia zmienia się w czasie?
Wartość rezystancji uziemienia jest parametrem dynamicznym — zmienia się w zależności od warunków atmosferycznych, stanu gleby, głębokości ułożenia uziomu oraz materiału, z którego został wykonany. Największy wpływ ma wilgotność gruntu: w okresach suszy rezystancja może rosnąć wielokrotnie, co osłabia działanie całej instalacji odgromowej. Z kolei obfite opady chwilowo poprawiają przewodność, ale przyspieszają korozję elementów uziomu, zwłaszcza jeśli wykonano go ze stali ocynkowanej. Degradacja mechaniczna bednarki, pęknięcia, luźne zaciski probiercze, a nawet działalność gryzoni mogą powodować utratę ciągłości przewodu. W budynkach z fotowoltaiką dochodzą dodatkowe czynniki — systemy PV wymagają stabilnego uziemienia zarówno dla części DC, jak i AC, a każde pogorszenie parametrów zwiększa ryzyko przepięć. To wszystko sprawia, że pomiary wykonane raz na 5 lat nie odzwierciedlają rzeczywistego stanu instalacji przez cały okres jej działania.
Dlaczego wykonywanie pomiarów tylko raz na 5 lat bywa niewystarczające?
Choć przepisy wymagają wykonywania pomiarów co 5 lat, w wielu sytuacjach ten okres jest zbyt długi, aby wykryć poważne usterki. W ciągu pięciu lat może dojść do intensywnej korozji, rozszczelnienia złącz, wyschnięcia gleby, uszkodzeń mechanicznych lub zmian w konstrukcji budynku związanych z remontami. W tym czasie często montowane są dodatkowe instalacje, takie jak panele fotowoltaiczne, które również zmieniają charakter pracy systemu uziemiającego. Właściciele budynków rzadko zdają sobie sprawę, że uziom, który pięć lat temu miał doskonałe parametry, dziś może już nie spełniać wymagań normy PN-EN 62305. Co więcej, pogorszenie rezystancji nie daje żadnych objawów aż do momentu wystąpienia wyładowania atmosferycznego, dlatego problemy wykrywa się dopiero po burzy — często zbyt późno. Regularne pomiary rezystancji uziemienia co 12–24 miesiące pozwalają wykryć problemy zanim staną się niebezpieczne.
Jak często wykonywać pomiary w zależności od rodzaju uziomu i warunków gruntowych?
Częstotliwość pomiarów powinna być dostosowana do rodzaju zastosowanego uziomu i warunków gruntowych. Uziom fundamentowy, dzięki temu że pracuje w stabilnej, wilgotnej strefie fundamentów, jest najmniej podatny na wahania rezystancji — pomiary można wykonywać co 2–3 lata, choć w budynkach z dużą ilością elektroniki lub PV zaleca się częściej. Uziom otokowy jest silnie uzależniony od wilgotności gleby i podatny na korozję, dlatego badanie raz na 12–18 miesięcy jest optymalne. Uziomy szpilkowe, montowane w glebach o wysokiej rezystywności, wymagają pomiarów nawet co 6–12 miesięcy, zwłaszcza na terenach piaszczystych i suchych. Jeżeli budynek znajduje się w rejonie o dużej liczbie burz, parametry uziemienia mogą zmieniać się szybciej. W miejscach narażonych na ruchy gruntu lub prace ziemne — jak wykopy pod instalacje, kanalizację czy światłowody — pomiary należy wykonywać po każdej ingerencji.
Co sprawdza się podczas pomiarów rezystancji uziemienia?
Podczas pomiary rezystancji uziemienia specjaliści wykonują nie tylko podstawowy pomiar wartości rezystancji, ale również pełną ocenę ciągłości uziomu, stan złącz probierczych, jakość przewodów i ich połączeń z systemem przewodów odprowadzających oraz integrację z połączeniami wyrównawczymi. Weryfikuje się także, czy uziom nie został uszkodzony przez roboty budowlane, ogrodowe lub prace elektryczne. Ważnym elementem jest ocena warunków gruntowych — specjalista analizuje, czy zmiany wilgotności, stopnia zagęszczenia gleby lub struktury warstw mogły wpłynąć na pogorszenie parametrów. Bardziej zaawansowane instalacje są wyposażone w czujniki, które monitorują parametry uziomu na bieżąco, co umożliwia wykrywanie odchyleń natychmiast po ich pojawieniu się. Całość pomiarów stanowi kluczowy etap przeglądu instalacji odgromowej, ponieważ od uziemienia zależy skuteczność wszystkich pozostałych elementów systemu.
